21. okt, 2016

Expositie Zwarte Piet en de media.

Een interessant artikel (Volkskrant, 20 oktober 2016) over de nieuwe expositie in het Persmuseum in Amsterdam die over Zwarte Piet in de media gaat. Wat ik echter al jaren mis in die media is een diepere duiding van de weerzin die de meerderheid van de bevolking heeft tegen het veranderen van Zwarte Piet.

Die vele mannelijke pieten die natuurlijk wat mal uitgedost zijn, met lippenstift en grote oorbellen. Je zou het jezelf als man in het dagelijkse leven toch niet aan doen. Maar genoeg gekkigheid, en hoog tijd om een spade dieper te steken. Ik meen dat de diepere weerzin tegen verandering van Zwarte Piet hem niet zit in de tierelantijnen zoals kroeshaar, lippenstift en oorbellen. De werkelijke weerstand ligt hem in het feit dat het kind met het badwater weggegooid dreigt te worden in de vorm van het ontkleuren, lees: het ontzwarten van de knecht van Sinterklaas. Hooguit wat vege vegen dan wel een kleurpiet in alle kleuren van de regenboog is het (multi)culturele alternatief, zo wordt geschetst.

Maar waar komt deze figuur vandaan? Niet uit het kinderboekje Sint Nikolaas en zijn knecht van Jan Schenkman uit 1850. We hoeven slechts naar onze Midden-Europese buren te kijken, om de figuur van Krampus te ontwaren. Inclusief roe en zwart geschminkt. Een duivelse verschijning naast de heilige die Sinterklaas is. Niets met Zwarte Piet uit Spanje te maken, maar een heidense figuur die gelijk Ying en Yang naast de heilige de donkere andere zijde vertegenwoordigt, de duivel. Zien we nu in de schimmel van Sinterklaas het paard van Wodan (en later in de Noorse mythologie Odin) en in zijn gevolg de 'Wilde jacht', die hem met wild geraas vergezeld op zijn nachtelijke tochten, dan komen we bij de kern en oorsprong van Sinterklaas en Zwarte Piet. Ook hier weer een interessante tegenstelling: het geraas is tegelijkertijd de duivel én het verjagen van de boze geesten. Een goede en kwade kant verenigd in de duivelsfiguur inéén. Hoe interessant wil je het krijgen? Compleet kwaad bestaat dus ook hier niet. Toch zien we het donker. Het donker wat zo normaal is en waar we ook naar verlangen. Het donker wat contemplatief maakt.

Dit volksgeloof missen we node sinds de ontkerkelijking. De kerstening werd voorafgegaan door heidense praktijken en bijgeloof. Mensen missen - vaak onbewust - hun geschiedenis. Veel gevaar is in onze moderne tijden verdwenen. Als het onweert zien wij geen Thor meer voor ons. Toch is er een diep verlangen naar de oude verhouding met het ongrijpbare, de natuur oervorm van ons geloof. In die notie ligt de werkelijke oorzaak van de zo overspannen lijkende opstand tegen de verandering van Zwarte Piet. Ik zelf pleit voor een doorstart van Zwarte Piet, ontdaan van twijfelachtige toeters en bellen. Terug naar de Krampus figuur. Zonder donker herkennen wij geen licht in ons leven. Met alleen het licht wordt het onnoemlijk saai. Zie ook de toenemende interesse voor de viering van Halloween. Terug naar onze oerwortels en sfeer die daarbij hoort is mijn vurige pleidooi.