Rouwclown

24. apr, 2017

Een vriend van me wees op een artikel op Nu.nl waarbij stond dat uitvaarten steeds meer toegesneden worden op de persoonlijke laatste wensen van de overledenen. Blijkbaar naief als ik was verbaasde ik me hogelijk over de mogelijkheid een rouwclown in te zetten om de occasie te verzachten dan wel op te luisteren. Enig onderzoek leert dat Youp van het Hek hier al in 2002 (!) een column over schreef. Ik wist niet wat ik shockerender vond: het feit dat zo'n fenomeen bestaat of het feit dat dit al 15 jaar blijkt te bestaan.

Where did we go wrong?

Mijn vader overleed een paar maanden gelden. Hij wilde uitdrukkelijk een begrafenis in stilte. 's Mans goed recht. En wat was het prachtig. De stilte, de beperking, het in zeer kleine kring mét elkaar, verlost van afleidende emoties van mogelijk mensen die je bij leven nooit zag maar nu geïnteresseerd gaan staan doen als er weer iemand overleden is. Bevrijdend vond ik het. Kort maar krachtig. Er was immers al zóveel daarvoor gepasseerd.

Maar ja.. anno 21ste eeuw. 'We zijn gek. In de war. De weg kwijt! Alles is toneel. Het verdriet om de dood moet worden ingekleurd omdat de mens niet meer alleen en eenzaam mag huilen.' schreef Youp al in 2002. Cruciaal is hier het woord 'mag'. Vinden we het uit onzelf dat we het niet meer mogen omdat we het niet meer kunnen, of wordt het vanuit - verdienmodel - zó op ons geprojecteerd dat we het als onmisbaar bijbeeld en geluid zijn gaan ervaren en als de nieuwe normaal zijn gaan beschouwen. Een soort van neurologische herprogrammering die sluipenderwijze intreedt?

Wie is als eerste op het idee gekomen kortom: degene die zijn uitvaart regelde en wel zin had in wat opluistering, of een clown zelf die zijn verdiensten met de sluitende circussen in de toekomst zag smelten als zijn wassen neus en dacht 'Kom'... ?

'De rouwclown is een rustig en bezadigd figuur, bedeesd en zeker niet uitdagend. Hij onderkent en begrijpt de problemen van het leven. Zwijgzaam kijkt hij de nabestaanden respectvol aan en geeft hij kleine signalen van begrip en medeleven aan familie en kennissen van de overledene.

De rouwclown maakt geen grappen maar helpt strakke patronen die het rouwen in de weg staan te doorbreken.
Door zijn spontane en onbevangen houding gaan mensen minder verkrampen en laten ze hun emoties makkelijker de vrije loop. Huilen kan, lachen mag en applaudisseren lucht ook op.
Hij wordt uitgenodigd op uitdrukkelijk verzoek van de stervende of nabestaanden, op de begrafenis zelf, de koffietafel achteraf of tijdens een herdenking'. Zo oreert een Belgische rouwclown professional. Mogen we hem even afpellen, hardgekookt?

Je zal je toch lens schrikken als zo'n personage opduikt. Tenzij je van tevoren gewaarschuwd wordt, maar wat is erger? Hoe ziet zo'n rouwadvertentie er dan uit?

'Voor, tijdens en na de uitvaart is er gelegenheid tot interactie met een rouwclown'.

Hoe wordt zoiets met droge ogen van tevoren besproken met de uitvaartondernemer? "U wilt een rouwclown, dan hebben we hier een catalogus met verschillende verschijningsvormen van de rouwclown". "Een zwarte of toch maar een rode neus?" "Ja, dat kleine hoedje.. dat is maar de goedkoopste versie he, het kan ook anders". En ondertussen maar sacraal belangstellend zitten toekijken terwijl de rekening achter in het hoofd oploopt. "Ik begrijp gehéél de wens van uw vader hoor, mensen moeten zich zo gemakkelijk mogelijk voelen".
Gemakkelijk. Er mag geen ongemak meer bestaan. Geen pauze.

Zwijgend gewoon zijn met elkaar mag/kan dus blijkbaar niet meer. Een malloot met een zwarte wasneus geeft kleine signalen van begrip en medeleven. Krijgen we die niet meer met elkaar? Kunnen we het niet meer met elkaar af? Wíllen we het steeds minder? Moet alles alleen maar leuk zijn/blijven ongeacht de omstandigheden. Voelen we ons eigenlijk beschaamd stilte te verlangen op onze begrafenis? Gaat het daar naar toe? Stilschaamte? Denken dat anders het niet spannend genoeg is voor de bezoekers, dat ze voortijdig afhaken? Zijn we dát gaan geloven.. ?

De clown 'helpt strakke patronen die het rouwen in de weg staan, te doorbreken'. Oei, ja, daar heb je het.. strakke patronen. Net zoals de keiharde muziek onder een 10 kilometer schaatsen de strakke patronen die het feesten in de weg staan, doorbreken. Huilen kan (liever niet) lachen mag (vooral doen, het leven gaat immers door ook op zo'n moment) en applaudisseren lucht ook op. Aha! Verdienmodel!
Lady Di en Pim Fortuyn. Tja, wie staan daar nog bij stil in de wervelwind van applaus? Dit jaar twintig en vijftien jaar geleden alweer.

Uitgenodigd op uitdrukkelijk verzoek. Om je te bescheuren. Ja, dán weer wel. Op 'uitdrukkelijk verzoek' want hee, ja, sorry hoor, míjn idee was het niet he?

Altijd vervelend die mensen die het concept niet snappen. Word je weer op je neus geslagen. Nou ja, houden maar zo, die blauwe neus. Als belichaming van droefheid en medeleven, een tastbare aanwezigheid die helend werkt. Zullen we even klankborden bij de koffie?

Scheer je weg, theater. Weg van de zelfverzonnen en voorgelegde overprikkeling. Terug naar de natuur. Ooit wel eens echt geluisterd en om u heen gekeken wat er al allemaal vanzelf gebeurt op een begraafplaats? Een verlaten Hof van Eden blijkt opeens vol van leven en geluid. Vogels, dieren.. het roodborstje wat regelmatig op een tak vlakbij komt zitten als ik het graf van mijn moeder bezocht (en nu: ouders). Heb ik daar een bezoekclown bij nodig? Ik vrees alweer iemand op een idee te brengen nu.

Min de stilte in uw wezen,
Zoek de stilte die bezielt,
Zij die alle stilte vreezen
Hebben nooit hun hart gelezen,
Hebben nooit geknield.

Carel Steven Adama van Scheltema
Nederlands dichter 1877-1924