Slavernijoprispingen

16. jan, 2018

De dominee die voor de koopman gaat, maar toch weer altijd weer nét niet helemaal. Dit keer was, de plots in opkomst zijnde behoefte aan spijt over het slavernijverleden, aanleiding voor het Mauritshuis om vorig jaar september de buste van naamgever Johan Maurits van Nassau-Siegen uit de foyer van het museum te halen.
Welnu Mauritshuis: dan nu ook dóórbijten en de naam van het museum veranderen. Maar nee, dat zal nooit gebeuren. Iets met merk en zo en bekendheid en jezelf dan in eigen voet schieten.

Het zou een lief ding zijn als we naast Zwarte Piet, het hele issue 'slavernijverleden' in 2018 naar zijn waarachtige proportie terugbrengen en eens dóór gaan. Het slavernijverleden in al zijn facetten uitgelegd, en dan dóór, omdat huidige generaties vanuit het nu niet gaan zitten jij-bakken over iets waar part nog deel persoonlijk, vandaag de dag wordt ervaren wat diegenen in hun veiligheid of persoonlijke ontwikkeling zou beperken.

En dus beperkt moet blijven tot een jaarlijkse herdenking bij een monument.

In het opiniestuk 'We moeten ons echt wel schamen' over de slavenhandel, door Hans Broek in de Volkskrant van 12 januari https://www.volkskrant.nl/opinie/opinie-wie-zich-niet-schaamt-voor-nederlands-verleden-kent-de-slavenkastelen-in-ghana-niet~a4556444/ wordt ons in geuren en kleuren de praktijk van de Nederlandse slavenhandel in Ghana tussen 1637 en 1814 uit de doeken gedaan. Hij reageert hiermee op de zijns inziens veel te gemakzuchtige en luie houding van Hubert Peters in zijn opinie van 9 januari 2018, 'Ik draag geen schuld en schaam mij niet voor de vaderlandse geschiedenis', https://www.volkskrant.nl/opinie/opinie-ik-draag-geen-schuld-en-schaam-mij-niet-voor-de-vaderlandse-geschiedenis~a4555785/

Wat er toen is gebeurd, vervult met verbazing. Vervult het ook met schaamte?

Twee centrale vragen hierbij: in hoeverre kan schaamte vervangend zijn en dit verlangd worden, en is genoegdoening, plaatsvervangend gevraagd door huidige generaties nakomelingen van deze slaven, genoeg gedaan wanneer collectief, hedendaags, plaatsvervangend schuld wordt erkend en schaamte beleden?

Op beide vragen moet het antwoord ontkennend zijn. Ondanks mijn almaar stijgende verbazing over wat toen gebeurd is, ingegeven door steeds meer kennis over wat zich toen afgespeeld heeft, lukt het mij niet mij plaatsvervangend te schamen over het gedrag van vele generaties Nederlanders vòòr mij, waar ik part noch deel in heb gehad. De ene vraag beantwoorden is gelijktijdig de andere (deels) beantwoorden. Dat Nederland zich schuldig heeft gemaakt aan slavenhandel is evident. Dat de gegeven feiten gevoelens van verbazing oproepen en walging en afkeer logisch.

Maar wanneer wordt het verleden echt het verleden. Het komt mij voor dat wij anno 2018 daar belangrijke ontwikkelstappen in hebben genomen. Ik, althans, ga niet op 4 mei naar het monument op De Dam om daar luid mijn beklag te doen tegen Duitsers omdat ik vind dat zij allemaal anno 2018 spijt moeten betuigen voor wat zich tussen 1940 en 1945 heeft afgespeeld. Ik besef mij heel goed, en ik dicht de Duitser ook die intelligentie toe, dat men - grosso modo - eenzelfde afkeer en walging over die tijd voelt. Tegelijkertijd voel ik geen aanvechting om in die tijd te blijven hangen als generatie die de oorlog nooit heeft meegemaakt, en heb ik daar vandaag de dag ook geen negatief zelfbeeld of negatieve ontwikkeling in te ervaren die mij blokkeert. We leven als Nederland en Duitsland in vrije landen waar praktijken zoals toen niet meer voorkomen. Je kunt dat óók gezamenlijk gaan vieren, en je slachtofferschap afwerpen, juist omdat er geen daderschap verlangd kan blijven worden van generaties die met dat verleden niets van doen hebben. Dát is ook de uiteindelijke pointe van historicus Peters waaraan Hans Broek voorbij gaat.

Lelijk, onmenselijk gedrag moet onthouden worden, maar kan niet tot in lengte van dagen worden verlangd verëxcuseerd te worden door generaties ten opzichte van elkaar die deze tijden nimmer meegemaakt of gedeeld hebben. Juist daarin ligt de kiem van nieuwe conflicten, zoals in het voormalig Joegoslavië nog zo recent zichtbaar is geworden. Uiteindelijk is je tekort gedaan voelen een emotie die alleen jijzelf kan beëindigen.

Noem het ontwikkeling. De mens is - in hoge mate - daarvoor zelf verantwoordelijk.